นี่คือสรุปเนื้อหาจากไฟล์ “ประวัติวัดพนัญเชิงวรวิหาร.pdf”:
ประวัติวัดพนัญเชิงวรวิหาร
วัดพนัญเชิงวรวิหารเป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก ตำบลคลองสวนพลู จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นวัดที่มีความสำคัญมาตั้งแต่สมัยก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยา
ประวัติการสร้างและตำนาน
- หลักฐานทางประวัติศาสตร์: พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ระบุว่า “แรกสถาปนาพระพุทธเจ้า เจ้าพแนงเชิง” เมื่อ พ.ศ. 1867 ซึ่งเป็นเวลาก่อนที่พระเจ้าอู่ทองจะทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาถึง 26 ปี
- ตำนานตามพงศาวดารเหนือ: กล่าวว่าพระเจ้าสายน้ำผึ้ง กษัตริย์กรุงอโยธยาเป็นผู้สร้างขึ้น เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่พระนางสร้อยดอกหมาก พระราชธิดาบุญธรรมของพระเจ้ากรุงจีน ซึ่งสิ้นพระชนม์เพราะความน้อยพระทัยที่พระเจ้าสายน้ำผึ้งไม่เสด็จไปรับด้วยพระองค์เองเมื่อเดินทางมาถึง จึงได้มีการพระราชทานเพลิงพระศพ ณ บริเวณแหลมบางกะจะ และสถาปนาเป็นพระอารามขึ้น นามว่า “วัดพระเจ้าพระนางเชิง”
- ที่มาของชื่อ: คำว่า “พแนงเชิง” เป็นคำไทยโบราณหมายถึง “การนั่งขัดสมาธิ” ดังนั้นชื่อวัดจึงสื่อถึงพระพุทธรูปปางสมาธิองค์ใหญ่ซึ่งเป็นประธานของวัด
พระพุทธไตรรัตนนายก (หลวงพ่อโต)
เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยขนาดใหญ่ มีหน้าตักกว้าง 14 เมตรเศษ และสูง 19 เมตร เป็นที่เคารพสักการะอย่างสูงของประชาชนโดยเฉพาะชาวไทยเชื้อสายจีนซึ่งเรียกท่านว่า “ซำปอกง”
- ความสำคัญ: เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยมีบันทึกในพงศาวดารว่าก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310 ได้เกิดเหตุอัศจรรย์คือน้ำพระเนตรของหลวงพ่อได้ไหลออกมาจนถึงพระนาภี
- การบูรณปฏิสังขรณ์:
- สมัยรัตนโกสินทร์: ได้รับการบูรณะครั้งสำคัญในหลายรัชกาล
- รัชกาลที่ 4: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้บูรณะครั้งใหญ่หลังจากองค์พระชำรุดแตกร้าว และพระราชทานนามใหม่ว่า “พระพุทธไตรรัตนนายก”
- รัชกาลที่ 5: เกิดเหตุเพลิงไหม้ผ้าห่มองค์พระในปี พ.ศ. 2444 ทำให้องค์พระเสียหาย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้ซ่อมแซมครั้งใหญ่
- รัชกาลที่ 7: ในปี พ.ศ. 2471 พระหนุ (คาง) ขององค์พระพังทลายลงมา ได้ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เป็นผู้ควบคุมการซ่อมแซม และมีการจัดทำพระอุณาโลมขึ้นใหม่ด้วยทองคำ
สิ่งสำคัญภายในวัด
- พระอุโบสถ: ภายในประดิษฐานพระประธาน 5 องค์ สองในห้านั้นเป็นพระพุทธรูปสำริดและพระพุทธรูปนากสมัยสุโขทัย ซึ่งเดิมถูกพอกปูนปิดไว้และเพิ่งค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2499
- พระวิหารหลวง: เป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อโต ผนังภายในเจาะเป็นซุ้มสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูปและพระพิมพ์จำนวนมาก
- ศาลเจ้าแม่สร้อยดอกหมาก: เป็นอาคารสถาปัตยกรรมแบบจีน ตั้งอยู่ริมน้ำ เป็นที่สถิตของดวงพระวิญญาณของพระนางสร้อยดอกหมากตามความเชื่อ
- การรวมวัดร้าง: ในปัจจุบันวัดพนัญเชิงได้รวมอาณาเขตของวัดร้างในบริเวณใกล้เคียงอีก 4 วัดเข้าไว้ด้วยกัน ได้แก่ วัดรอ, วัดโคก, วัดมณฑป, และวัดขอม (วัดสวนพลู)
งานเทศกาลประเพณี
วัดพนัญเชิงมีงานเทศกาลที่สำคัญซึ่งดึงดูดประชาชนจำนวนมาก ได้แก่:
- งานสงกรานต์: จัดขึ้น 5 วันในเดือนเมษายน มีการนมัสการและเวียนเทียนรอบองค์หลวงพ่อโต
- งานทิ้งกระจาด (งานงิ้วเดือน 9): เป็นงานใหญ่ประจำปีของชาวจีน จัดขึ้น 3 วัน
- งานตรุษจีน: จัดขึ้น 5 วัน เป็นอีกหนึ่งงานสำคัญที่ชาวจีนและไทยจะหลั่งไหลมานมัสการหลวงพ่อโตกันอย่างเนืองแน่น
