คำถามทางประวัติศาสตร์ศาสนาที่หลายคนสงสัยคือ “ศาสนาพุทธเกิดก่อนศาสนาคริสต์กี่ปี” ซึ่งโดยทั่วไปเรามักทราบกันว่า พ.ศ. (พุทธศักราช) เร็วกว่า ค.ศ. (คริสต์ศักราช) อยู่ 543 ปี แต่ตัวเลขนี้เป็นเพียงระยะห่างของ “ศักราช” เท่านั้น
หลายคนมักหลงประเด็น ตอบแบบไม่คิดว่าพระพุทธศาสนาเกิดก่อนศาสนาคริสต์ 543 ปี โดยการนำปี พ.ศ.-ค.ศ. ซึ่งเป็นการนับที่ไม่ถูกต้อง (ไม่ได้ถามว่า ปีพุทธศักราชมากกว่าปีคริสตศักราชกี่ปี)
หากเราต้องการเจาะลึกถึง “จุดกำเนิดของศาสนา” จริง ๆ โดยนับตั้งแต่วันที่ พระพุทธเจ้าตรัสรู้ จนถึงวันที่ พระเยซูเริ่มประกาศศาสนา ระยะเวลาจะห่างกันมากกว่านั้น บทความนี้จะพาไปคำนวณไทม์ไลน์ที่แท้จริงให้เห็นภาพชัดเจน
คำนวณระยะห่าง: จากพุทธคยาก็ถึงเยรูซาเล็ม ห่างกันกี่ปี?
เพื่อให้ได้คำตอบที่แม่นยำ เราต้องแบ่งช่วงเวลาออกเป็น 3 ระยะสำคัญ ดังนี้:
1. ระยะเวลาแห่งพุทธกิจ (ตรัสรู้ – ปรินิพพาน) ตามพุทธประวัติ พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้เมื่อพระชนมายุ 35 พรรษา และทรงดำเนินพุทธกิจเผยแผ่ศาสนาเป็นเวลา 45 ปี จนกระทั่งเสด็จดับขันธปรินิพพาน
2. ระยะห่างระหว่างศักราช (พ.ศ. – ค.ศ.) ตามเกณฑ์ปฏิทินไทย จะเริ่มนับ พ.ศ. 1 เมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานล่วงไปแล้ว 1 ปี ส่วน ค.ศ. 1 เริ่มนับเมื่อพระเยซูประสูติ ซึ่งมีระยะห่างกันมาตรฐานอยู่ที่ 543 ปี
3. ระยะเวลาก่อนประกาศศาสนาของพระเยซู พระเยซูประสูติเมื่อ ค.ศ. 1 แต่พระองค์เริ่มออกเทศนาสั่งสอนและประกาศศาสนาอย่างเป็นทางการเมื่อมีพระชนมายุประมาณ 30 ปี
สรุปสูตรการคำนวณ
45 (ปีแห่งการเผยแผ่พุทธศาสนา) + 543 (ระยะห่างระหว่างศักราช) + 30 (อายุพระเยซูเริ่มประกาศศาสนา)
= 618 ปี
คำตอบ: หากนับตามเกณฑ์ปฏิทินไทย พระพุทธศาสนา (เริ่มที่การตรัสรู้) เกิดขึ้นก่อนศาสนาคริสต์ (เริ่มที่การประกาศศาสนา) เป็นเวลาประมาณ 618 ปี
เกร็ดความรู้: การนับศักราชที่แตกต่างกัน
แม้ตัวเลข 618 ปี จะเป็นเกณฑ์มาตรฐานที่เข้าใจง่ายสำหรับคนไทย แต่ในทางวิชาการระดับสากลอาจมีความแตกต่างกันเล็กน้อย เนื่องจากการนับพุทธศักราชในแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน:
- แบบไทย: เริ่มนับ พ.ศ. 1 เมื่อปรินิพพานครบ 1 ปี (พ.ศ. เร็วกว่า ค.ศ. 543 ปี)
- แบบลังกา/พม่า: เริ่มนับ พ.ศ. 1 ทันทีที่ปรินิพพาน (พ.ศ. เร็วกว่า ค.ศ. 544 ปี)
ดังนั้น หากคำนวณตามแบบลังกา ระยะห่างอาจเพิ่มขึ้นอีก 1 ปี เป็น 619 ปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเกณฑ์การอ้างอิงของแต่ละตำรา
