การเดินทางจาริกแสวงบุญไปยังสังเวชนียสถาน 4 ตำบลในประเทศอินเดียและเนปาล ถือเป็นหนึ่งในเป้าหมายสูงสุดของพุทธศาสนิกชนทั่วโลก การเดินทางนี้ไม่ใช่เพียงการท่องเที่ยวชมโบราณสถาน แต่คือการเดินทางย้อนรอยประวัติศาสตร์ เพื่อไปสู่สถานที่จริงอันเป็นจุดเริ่มต้นของพระพุทธศาสนา การได้ไปยืนอยู่ในสถานที่ที่พระพุทธองค์เคยประทับอยู่ ย่อมก่อให้เกิดความรู้สึกที่ลึกซึ้งเกินกว่าการอ่านจากตำราหรือการฟังคำบอกเล่า
เหตุผลสำคัญที่ชาวพุทธทุกคนปรารถนาที่จะได้ไปสักการะสังเวชนียสถาน 4 ตำบลสักครั้งในชีวิตนั้น มีดังนี้
1. ปฏิบัติตามพุทธโอวาทโดยตรง
ก่อนที่พระพุทธองค์จะเสด็จดับขันธปรินิพพาน ได้ตรัสกับพระอานนท์ไว้ในมหาปรินิพพานสูตรว่า สถานที่ 4 แห่งนี้ เป็นสถานที่ที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรจะได้ไปเห็น เพื่อให้เกิดความสังเวชและระลึกถึงพระองค์ การเดินทางไปจึงเปรียบเสมือนการได้ปฏิบัติตามพุทธดำรัสสุดท้าย ซึ่งถือเป็นบุญกุศลอันยิ่งใหญ่
2. เพื่อยังศรัทธาให้มั่นคงและเกิดพุทธานุสติ
การได้เห็นสถานที่จริงที่พระพุทธเจ้า ประสูติ (ลุมพินีวัน), ตรัสรู้ (พุทธคยา), แสดงปฐมเทศนา (สารนาถ), และปรินิพพาน (กุสินารา) ด้วยตาของตนเอง ย่อมทำให้เกิดความซาบซึ้งและตระหนักถึงการมีอยู่จริงของพระพุทธองค์ การต่อสู้กับกิเลสจนค้นพบสัจธรรม และการเผยแผ่คำสอนตลอดพระชนม์ชีพ สิ่งเหล่านี้จะช่วยหล่อหลอมศรัทธาที่มีอยู่ให้แข็งแกร่งและมั่นคงยิ่งขึ้น เป็นการเจริญ พุทธานุสติ หรือการระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้าได้อย่างลึกซึ้งที่สุด
3. เกิดความสังเวช อันเป็นที่ตั้งแห่งความไม่ประมาท
คำว่า “สังเวช” ในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงความเศร้าโศก แต่หมายถึง ความสลดใจในสังขาร ที่ทำให้เกิดความรู้สึกตื่นตัวและไม่ประมาทในการใช้ชีวิต เมื่อได้เห็นสถานที่ประสูติและปรินิพพาน จะทำให้เราเห็นสัจธรรมว่า แม้แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ก็ยังต้องทรงอยู่ภายใต้กฎแห่งไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง (ความไม่เที่ยง), ทุกขัง (ความเป็นทุกข์), และอนัตตา (ความไม่มีตัวตน) สิ่งนี้จะเป็นเครื่องเตือนใจให้เราเร่งทำความดีและปฏิบัติธรรม ก่อนที่วันสุดท้ายของชีวิตจะมาถึง
4. เป็นการสร้างบุญกุศลและสั่งสมบารมีอันยิ่งใหญ่
ในพระไตรปิฎกได้กล่าวถึงอานิสงส์ของการเดินทางไปยังสังเวชนียสถานไว้ว่า “ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่ง เที่ยวจาริกไปยังเจดีย์ (สถานที่ควรเคารพ) มีจิตเลื่อมใสแล้ว ชนเหล่านั้นทั้งหมดเบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” การเดินทางด้วยความศรัทธา การสวดมนต์ การปฏิบัติสมาธิ ณ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้ ถือเป็นการสร้างบุญครั้งสำคัญในชีวิต ซึ่งจะส่งผลให้มีจิตใจที่ผ่องใสและเป็นเสบียงบุญติดตัวไปในภพภูมิต่อไป
การเดินทางไปสังเวชนียสถาน 4 ตำบล จึงไม่ใช่เพียงการเดินทางข้ามประเทศ แต่คือการเดินทางภายในจิตใจ เพื่อย้อนกลับไปสู่รากเหง้าแห่งศรัทธา เป็นการเติมเต็มความสมบูรณ์ของการเป็นพุทธศาสนิกชน และเป็นประสบการณ์ครั้งหนึ่งในชีวิตที่จะสร้างแรงบันดาลใจในการดำเนินชีวิตตามรอยบาทพระศาสดาได้อย่างไม่ลืมเลือน
