สวดมนต์ฉบับหลวง ของ สมเด็จพระสังฆราช (ปุสฺสเทว)-สมเด็จพระสังฆราช (ปุสฺสเทว) -

เอกสารนี้คือ “สวดมนต์ฉบับหลวง” ซึ่งเป็นหนังสืออนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พระสาสนโสภณ (เอื้อน ชินทตฺโต ป.ธ.๗) เจ้าอาวาสองค์ที่ 6 ของวัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๒๑ โดยมีธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นผู้พิมพ์โดยเสด็จพระราชกุศล

เนื้อหาของหนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่:

1. ส่วนอนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ

ส่วนนี้เป็นการระลึกถึงพระสาสนโสภณ (เอื้อน ชินทตฺโต) ผู้ล่วงลับ ประกอบด้วย:

คำนำ: กล่าวถึงความผูกพันที่ลึกซึ้งระหว่างธนาคารกรุงเทพ จำกัด และวัดเทพศิรินทราวาส ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กัน ธนาคารจึงขอรับเป็นเจ้าภาพพิมพ์หนังสือ “สวดมนต์ฉบับหลวง” นี้เพื่ออุทิศถวายเป็นอนุสรณ์
ประวัติพระสาสนโสภณ (เอื้อน ชินทตฺโต): กล่าวถึงชาติภูมิ (เกิด ๑๒ ธันวาคม ๒๔๔๒) การบรรพชาและอุปสมบท ณ วัดเทพศิรินทราวาส ได้รับสมณศักดิ์สุดท้ายที่ “พระสาสนโสภณ” เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๕ ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาส (พ.ศ. ๒๔๙๘ – ๒๕๒๑) และถึงมรณภาพเมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๒๑

2. เนื้อหา “สวดมนต์ฉบับหลวง”

นี่คือเนื้อหาหลักของหนังสือ ซึ่งเป็นหนังสือสวดมนต์ที่รวบรวมขึ้นโดย สมเด็จพระสังฆราช (ปุสฺสเทว)

ประวัติการจัดพิมพ์:
- ครั้งที่ ๑ (พ.ศ. ๒๔๒๓): พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ได้ทรงสดับพระสงฆ์สวดมหาสติปัฏฐานสูตรในงานพระศพสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตนฯ ทรงเกิดพระราชศรัทธา จึงมีพระบรมราชโองการให้ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ปุสฺสเทว) ในขณะนั้น รวบรวมพระสูตรและพระปริตรต่าง ๆ พิมพ์เป็นหนังสือสวดมนต์ฉบับหลวงขึ้นเป็นครั้งแรก จำนวน ๑๐,๐๐๐ ฉบับ
- การพิมพ์ครั้งต่อมา: หนังสือนี้ได้เป็นแบบฉบับสวดมนต์ที่แพร่หลาย และได้รับการตรวจชำระเพิ่มเติมในภายหลัง เช่น ในปี พ.ศ. ๒๔๗๒ โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ญาณวร) วัดเทพศิรินทราวาส
สารบาญ (เนื้อหาบทสวด):
- วิธีอ่านอักษรไทยเป็นภาษามคธ: อธิบายหลักการอ่านออกเสียงพยัญชนะ สระ และอักษรซ้อน (อักษรสังโยค) ในภาษาบาลีที่เขียนด้วยอักษรไทย
- บททำวัตร: คำนมัสการบูชาพระเจดีย์ และลำดับบทสวดมนต์ทำวัตรเช้าและค่ำ
- จุลราชปริตร (เจ็ดตำนาน): รวบรวมบทสวดมนต์สำคัญ 7 บท อาทิ มงคลสุตต (มงคลสูตร), รตนสุตต (รัตนสูตร), กรณียเมตตสุตต (กรณียเมตตสูตร), ขนฺธปริตฺต (ขันธปริตร), โมรปริตฺต (โมรปริตร), ธชคุคสุตฺต (ธชัคคสูตร), อาฏานาฏิยปริตฺต, องฺคุลิมาลปริตฺต (อังคุลิมาลปริตร) และ โพชฺฌงฺคปริตฺต (โพชฌงคปริตร)
- มหาราชปริตร (สิบสองตำนาน): เป็นบทสวดชุดใหญ่ที่เพิ่มเข้ามาจากเจ็ดตำนาน เช่น วฏฺฏกปริตฺต (วัฏฏกปริตร) และ อภยปริตฺต (อภัยปริตร)
- พระสูตรสำคัญ: เช่น ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺต (ธรรมจักกัปปวัตตนสูตร), มหาสมยสุตฺต (มหาสมัยสูตร), อนตฺตลกฺขณสุตฺต (อนัตตลักขณสูตร) และ อาทิตฺตปริยายสุตฺต (อาทิตตปริยายสูตร)
- อนุโมทนาวิธี: บทสวดให้พรหลังการถวายทาน เช่น ยถา วาริวหา, สพฺพีติโย, และ ติโรกุฑฺฑกณฺฑ (ติโรกุฑฑกัณฑ์)
- จตุพภาณวาร: บทสวดสำหรับพิธีสวดภาณยักษ์
- มหาสติปัฏฐานสุตฺตปาฐ: บทสวดมหาสติปัฏฐานสูตร ซึ่งเป็นที่มาของแรงบันดาลใจในการจัดทำหนังสือเล่มนี้
- คาถาสำหรับพระราชพิธี: รวบรวมบทสวดที่ใช้ในพระราชพิธีต่าง ๆ เช่น คาถาสวดเมื่อจุดเทียนชัย คาถาสวดขอฝน และคาถาพืชมงคล
- สวดมนต์อย่างธรรมยุตติกนิกาย: รวมบทสวดมนต์เฉพาะตามแบบแผนของคณะสงฆ์ธรรมยุตไว้อย่างละเอียดในส่วนท้าย