หลักการแปลไทยเป็นมคธ

ไฟล์ “หลักการแปลไทยเป็นมคธ.pdf” เป็นเอกสารเก่าที่ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง สรุปเนื้อหาสำคัญได้ดังนี้:

หลักการเรียงลำดับศัพท์ในประโยค เอกสารได้ยกตัวอย่างการเรียงลำดับคำในประโยค 5 ประเภท (วาจก) ได้แก่:

• ประโยคกัตตุวาจก: ประธาน – กรรม – กิริยา (เช่น สูโท โอทนํ ปจติ)
• ประโยคกัมมวาจก: ผู้กระทำ – ประธาน – กิริยา (เช่น สูเทน โอทโน ปจิยเต)
• ประโยคภาววาจก: (เช่น เตน ภูยเต)
• ประโยคเหตุกัตตุวาจก: ผู้ใช้ – ผู้ทำ – กรรม – กิริยา (เช่น สามิโก สูทํ โอทนํ ปาเจติ)
• ประโยคเหตุกัมมวาจก: ผู้ใช้ – ผู้ทำ – ประธาน – กิริยา (เช่น สามิเกน สูเทน โอทโน ปาจาปิยเต)

หลักการวางศัพท์ในวิภัตติต่าง ๆ โดยทั่วไป คำขยายจะถูกวางไว้หน้าคำที่มันขยาย

• ปฐมาวิภัตติ (ประธาน): ในประโยคกัตตุวาจกและเหตุกัตตุวาจกจะวางไว้ต้นประโยค ส่วนในประโยคกัมมวาจกและเหตุกัมมวาจกจะวางไว้หลังตัวอนภิหิตกัตตา (ผู้กระทำ)
• ทุติยาวิภัตติ (กรรม): วางไว้หน้ากิริยา
• ตติยาวิภัตติ: คำที่ขยายบทใดให้วางไว้หน้าบทนั้น
• จตุตถีวิภัตติ: คำที่ขยายบทใดให้วางไว้หน้าบทนั้น หากมาคู่กับทุติยาวิภัตติ ให้วางไว้หน้าอวุตตกัมมะ (กรรมรอง)
• ปัญจมีวิภัตติ: คำที่ขยายบทใดให้วางไว้หน้าบทนั้น
• สัตตมีวิภัตติ: คำที่ขยายบทใดให้วางไว้หน้าบทนั้น

หลักการเรียงบทวิเสสนะ (คำขยาย)

• สามัญญวิเสสนะ (คุณนามทั่วไป) ให้วางไว้หน้าคำนามที่ขยาย
• วิสามัญญวิเสสนะ (คำขยายที่แสดงยศหรือตำแหน่ง) ให้วางไว้หลังคำนามที่ขยาย
• หากมีวิเสสนะหลายตัว ให้เรียงลำดับดังนี้: อนิยมสัพพนาม – นิยมสัพพนาม – คุณนาม – สังขยา – นามนาม

หลักการวางศัพท์นิบาต (คำเชื่อม/คำเสริม)

• นิบาตที่นิยมวางไว้ต้นประโยค: เช่น อถ, ยทิ, สเจ
• นิบาตที่นิยมวางไว้เป็นตำแหน่งที่ 2: เช่น กิร, ขลุ, จ, ปน

หลักการเรียงกิริยาคุมพากย์ (กิริยาหลัก)

• ในข้อความที่ทำกิริยาร่วมกัน มักใช้อิริยาบถใหญ่ 4 อย่างเป็นกิริยาคุมพากย์ (เช่น นอน, นั่ง, ยืน, เดิน)
• การใช้กิริยาในกาล (Tense) ต่างๆ จะขึ้นอยู่กับเนื้อหาว่าเป็นเรื่องจริงในปัจจุบัน, เป็นเรื่องในอดีต, หรือเป็นเรื่องในอนาคต

หลักไวยากรณ์อื่น ๆ ที่น่าสนใจ

• ประโยคคำถาม-คำตอบ: การถามถึงสิ่งที่เห็นตัวมักมีกิริยากำกับ ส่วนการถามถึงสิ่งที่ไม่เห็นตัวมักไม่ใช้กิริยา
• ประโยคลักขณะและอนาทร: ประโยคลักขณะใช้ในข้อความที่ไม่ขัดแย้งกัน ส่วนประโยคอนาทรใช้ในข้อความที่ขัดแย้งกัน
• ประโยคที่นิยมเรียงกิริยาไว้ต้นประโยค: ได้แก่ ประโยคคำถาม, คำสั่ง, ชักชวน, อ้อนวอน และประโยคเน้นความ